Chryssa
H Chryssa ήταν Ελληνοαμερικανίδα γλύπτρια και ζωγράφος, που τα έργα της εκτέθηκαν σε πολλά μουσεία και πινακοθήκες ανά τον κόσμο, και κάποια από αυτά θεωρούνται προάγγελοι του μινιμαλισμού.
Η Χρύσα Βαρδέα-Μαυρομιχάλη γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 1933 στην Αθήνα. Ο πατέρας της πεθαίνει πριν καν τον γνωρίσει και μεγαλώνει με τη μητέρα της και τις δύο αδερφές της. Η μητέρα της έχει υψηλό μορφωτικό επίπεδο και ιδιαίτερη αγάπη για τις τέχνες, την οποία κληροδοτεί και στην κόρη της.
Αρχικά η Χρύσα σπουδάζει στην Αθήνα Κοινωνική Λειτουργός. Στη συνέχεια όμως -και έπειτα από παρότρυνση ενός κριτικού τέχνης που είδε έργα της- μεταβαίνει στο Παρίσι (1953) όπου σπουδάζει στην Ακαδημία Grande Chaumière. Έναν χρόνο αργότερα πηγαίνει στο Σαν Φρανσίσκο για να μαθητεύσει στο California School of Fine Arts. Παραμένει στις ΗΠΑ, όμως μετακομίζει στη Νέα Υόρκη. Εκεί, επηρεασμένη από το αστικό τοπίο και τα φώτα της Times Square, ξεκινά να δημιουργεί το πρώτο της μεγάλο έργο, τη σειρά Κυκλαδικά Βιβλία (1957), που αποτελείται από λευκά γύψινα εκμαγεία χαρτόκουτων, που εμφανώς παραπέμπουν σε κυκλαδίτικα ειδώλια. Το 1966 δημιουργεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της αλλά και ένα από τα σημαντικότερα γλυπτά της Αμερικής, το The Gates to Times Square. Είναι ένα τρίμετρο γλυπτό από πλέξιγκλας και ατσάλι. Σε αυτό το έργο της χρησιμοποιεί για πρώτη φορά φώτα νέον, ένα υλικό που στη συνέχεια θα αποτελέσει βασικό συστατικό πολλών γλυπτών της. Το 1967 κατασκευάζει το γλυπτό Κλυταιμνήστρα που σήμερα κοσμεί το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Πραγματοποιεί ατομικές εκθέσεις στις γκαλερί τέχνης Betty Parsons Gallery και PACE gallery, και συμμετέχει σε σημαντικές ομαδικές εκθέσεις στην Ευρώπη όπως στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1972. Έργα της εκτίθενται στα μεγαλύτερα αμερικανικά μουσεία, ανάμεσά τους το ΜΟΜΑ και το Whitney Museum of American Art. Τη δεκαετία του 1980 τα έργα της εκτίθενται σε κεντρικούς δρόμους και πλατείες των πόλεων των ΗΠΑ.
Από το 1992 μέχρι το 1994 μένει στην Ελλάδα και μετατρέπει ένα παλιό σινεμά σε εργαστήριό της. Δημιουργεί έργα από αλουμίνιο, που αργότερα εκτίθενται στη Leo Castelli Gallery. Φεύγει από τη χώρα και επιστρέφει πάλι το 2007 για να μείνει μέχρι και τον θάνατό της τον Δεκέμβριο του 2013.
